Hogeschool van de taalacrobatiek

terug


J.J. Steenhuis: NRC Handelsblad Puzzel- en Spellenboek
Uitgeverij Het Spectrum B.V., 2004, ISBN 90 274 9606 4. Prijs € 9,95

Het Scrypto en de Vrij Nederlandpuzzel zijn producten van Jelmer Steenhuis. Volgens een enquête dit voorjaar op deze site, staan ze in de top drie van populairste puzzels. Er zou dus een grote markt moeten zijn voor bundelingen ervan. Niettemin verkochten boekjes als Sinz en Quizzle maar matig; ze waren waarschijnlijk te prijzig en in elk geval niet overal te krijgen.

Steenhuis doet nu een nieuwe poging met het NRC Handelsblad Puzzel- en Spellenboek. De uitgave is een samenwerkingsproduct van de krant en Winkler Prins, die allebei een breed publiek bereiken. Bovendien is de prijs aantrekkelijker gemaakt: € 9,95 voor bijna 100 pagina’s (incl. oplossingen) spel- en puzzelgenot.

Veelzijdigheid
Maar ook inhoudelijk heeft de nieuwe bundel veel meer in huis dan zijn voorgangers. Beperkten die zich nagenoeg alleen tot scrypto’s en VN-achtige puzzels, in NRC Handelsblad Puzzel- en Spellenboek worden alle registers opengetrokken. Het is bovendien een bijzonder fraai vorm gegeven uitgave, een die ook de meest onbegrijpende huisgenoten van Scryptofielen zal aanspreken. Een spellenboek voor de familie dus, al zal de ware Steenhuisfanaat er wel het meest mee op schoot zitten. 
De bundel is thematisch van opzet, en omvat 11 hoofdstukken zoals Politiek, Film, Beeldende Kunst, Reizen, Sport, Lifestyle en Taal. Elk van die hoofdstukken is gevuld met een grote variëteit aan puzzels en spellen zoals de liefhebbers die kennen uit de maandelijkse bijlage M van NRC Handelsblad. Bovendien is ervoor gezorgd dat binnen deze rubrieken ook kinderen en hele gezinnen aan hun trekken komen.
Die veelzijdigheid lijkt me de kracht van het boek, náást de bijna onuitputtelijke creativiteit waaruit Steenhuis blijkbaar weet te putten. Zowel wat spelvormen als woordgebruik betreft verruimt hij het puzzellandschap en mijdt hij platgetreden paden. Wordt in elke puzzel een orka mechanisch omschreven als zwaardwalvis, Steenhuis laat zijn fantasie op zo’n woordje los en komt tot ter of an (orka kan vóór –ter of vóór –an).
Geen enkele mij bekende cryptogrammenmaker weet bovendien zoveel humor in zijn opgaven en omschrijvingen te stoppen. Zo ga je een op zich simpele kennispuzzel Parlementaal toch met plezier te lijf als je bij een vraag als De ‘íjskast’ staat voor een: kunt kiezen tussen a. onmisbaar attribuut bij de vrijmibo (vrijdagmiddagborrel), b. bergplaats van vrijwel alle plannen en beleidsnota’s, c. ernstige verkoeling tussen twee politici.

Detective
In het nieuwe boek is uiteraard ook het Scrypto te vinden. Er staan er zeven in, inclusief de drie waarmee Ida Muller-Plantema in maart jl.de eerste Nederlands Kampioen Scrypto werd. 
Ook de kennispuzzels, nauw verwant aan cryptogrammen, zijn rijkelijk terug te vinden in het boek: van de zuivere VN-puzzel staan er vijftien in, maar daarnaast zijn er de begrippentesten en quizzen. Talrijk zijn ook de denkproblemen (In Nieuwe arrestaties in de Top van Parmalat bijvoorbeeld moet fraude in de boekhouding worden opgespoord) en woordspelletjes (Ga door wisseling van letters van Chailly naar Jansons en dergelijke).
Er is zelfs een stripverhaal waarin detective Simson Solutie het opneemt tegen Captain Crypto. Het is getekend door Erik Kriek. De andere illustraties werden verzorgd door Mariet Numan.

De originaliteit spat van deze uitgave af. Maar ook een grote rijkdom aan kennis, actualiteit, speelsheid en taalvirtuositeit. Puzzelen met deze bundel is dan ook geen loos tijdverdrijf. Het kan zich meten met het lezen van een goed boek of het kijken naar een spannende of komische film. Je wordt er zelfs een vrolijker mens van. 
En passant steek je er ook nog eens een heleboel van op. Als puzzelen een ontspannen manier is om je geest te scherpen, dan mag Steenhuis’ studio terecht de hogeschool van de taalacrobatiek heten.


Adri Altink

© 2004 Adri Altink/Jaspers Cryptogrammen Site

naar boven